Dlaczego dobre polskie pomysły lądują w szufladach? O systemowym lęku i pułapce “deklaratywnych innowacji”.

Może więc największym problemem polskiej innowacji nie jest system, tylko to, że system to… my. Nasze nieodpisane maile, nasze “odezwę się po weekendzie”, nasze “wyślijcie oficjalne pismo”. Biurokracja nie spada z nieba – ona powstaje z naszych codziennych “uników”.

Zanim jednak innowator zderzy się z formularzami, najpierw zderza się z ludźmi. Tu dochodzimy do bodaj najboleśniejszej diagnozy naszego środowiska: wpadliśmy w pułapkę „deklaratywnej innowacyjności”. Paradoks polega na tym, że na branżowych konferencjach, panelach dyskusyjnych i w mediach społecznościowych niezwykle chętnie pozycjonujemy się jako wizjonerzy. Narzekamy na przeregulowanie Europy, na brak amerykańskiego apetytu na ryzyko, z pasją krytykujemy system. W teorii wszyscy chcemy budować tu Dolinę Krzemową.

Jednak kiedy przychodzi do wykonania najprostszego, rynkowego kroku – wejścia w środowisko testowe nowego narzędzia, udzielenia merytorycznej odpowiedzi czy choćby odpisania na maila– zapada cisza. Uruchamia się lokalny, instytucjonalny bezwład i awersja do najmniejszego wysiłku. Dla wielu decydentów i ekspertów wyjście ze swojej bezpiecznej bańki i podjęcie współpracy, z której wynik jest z definicji nieznany, okazuje się barierą nie do przejścia. Innowator zderza się z ignorancją tych, którzy krzyczą o niej najgłośniej. A skoro samo doproszenie się o odpowiedź z uczelni czy instytucji potrafi być „doliną śmierci”, łatwiej po prostu porzucić projekt.

Jeśli jednak uparty badacz przetrwa to psychologiczne zderzenie, napotyka lęk znacznie potężniejszy – lęk przed systemem. Rozpoczyna się proces, który często przypomina rzucenie dorobku swojego życia w uczelnianą czarną dziurę. Wiele osób po prostu woli zachować swój pomysł w tajemnicy, niż ryzykować ugrzęźnięcie w wieloletnich negocjacjach, interpretacjach ustaw i oczekiwaniu na podpis Rektora. Komercjalizacja staje się biurokratyczną wojną na wyczerpanie. A badacz, jak wspomniałem wcześniej, nie powinien tracić czasu na walkę z systemem – powinien tworzyć.

I wreszcie grantoza – nasz narodowy sport badawczy.

Uzależnienie od finansowania publicznego skutecznie zabiło instynkt rynkowy.

Zamiast budować produkt rozwiązujący problem konkretnego biznesu, polska nauka często wygina swoje pomysły, by pasowały do sztucznych wymogów audytowych.
Cel to już nie sprzedaż licencji, a bezkolizyjne zamknięcie unijnego projektu i wydanie kolejnego raportu z badań. To bezpieczne, ale z innowacją nie ma nic wspólnego.

Tylko dając innowatorom odwagę i narzędzia do omijania systemu biurokratycznego, wreszcie przestaniemy eksportować nasze świetne umysły, a zaczniemy eksportować ich wdrożone, chronione i gotowe do komercjalizacji technologie.

W Polsce innowacja nie umiera śmiercią naturalną. Ona ginie w wypadku przy pracy – potyka się o formularz, wpada pod regulamin, a potem zostaje pochowana pod protokołem z posiedzenia komisji ds. komisji.