Kto powinien decydować o tym, jaka technologia „ma sens”?

Powiązane doświaczenie:

Czas

4 min czytania
Opublikowano
Spis treści

Steve Liebich

Biolog molekularny, innowator, założyciel platformy Yoridea, pisarz.

Granty nie wystarczą. Jak naprawdę powstają innowacje?

Mit idealnego Zachodu

Swego czasu dość często łapałem się na „beatyfikacji” Zachodu. Widziałem w nim wszystko to, czego brakowało na wschód od tej naszej ziemi obiecanej. U nich (choć w zasadzie sam nie wiedziałem, kogo tak naprawdę mam na myśli) są pieniądze, u nas ich brakuje. Tam jest postęp, u nas regres.

U nich nagradza się ciężką pracę, u nas kara za same starania. U nich powstaje nowa technologia, a u nas wciąż trwa post-neolit. Widziałem siebie i własne projekty w świecie, który tak naprawdę nie istniał – w świecie złudzeń i wyidealizowanego obrazu zza oceanu. Prawda jest jednak taka, że oba te światy często żyją własnymi iluzjami, mijając się z realnymi potrzebami twórców.

Zamiast więc bezkrytycznie patrzeć na Zachód w oczekiwaniu na strumień gotowych recept, warto spojrzeć w lustro i uczciwie ocenić: co działa, co nie działa, i czego naprawdę potrzebujemy, by ruszyć z miejsca. Skoro w tej serii felietonów rozmawiamy o nauce i innowacjach, przyjrzyjmy się pewnemu mechanizmowi, który uchodzi za główną promenadę świata nowych technologii, a w rzeczywistości potrafi być ślepym zaułkiem.

NIH: gdy system grantowy nie rozpoznaje przełomu

Weźmy na warsztat NIH (National Institutes of Health) – amerykańską mekkę naukowego finansowania, dysponującą miliardami dolarów. Mogłoby się wydawać, że jeśli genialny projekt z potencjałem zmiany świata rodzi się na amerykańskiej uczelni, to NIH po prostu sypnie groszem. Nic z tych rzeczy.

System grantowy z natury nagradza projekty bezpieczne, przewidywalne i idealnie skrojone pod tabelki. Przełomowe, wysoce ryzykowne pomysły rzadko pasują do urzędniczych formularzy – nawet tych wielkich, nawet tych amerykańskich.

Najlepszym na to dowodem jest historia pewnej badaczki, która w 1990 roku złożyła do NIH wniosek o sfinansowanie badań nad wykorzystaniem cząsteczek mRNA w terapiach genowych. Projekt uznano za zbyt nowatorski, więc wniosek odrzucono. Przez kolejne lata badaczka składała następne – z tym samym skutkiem. Ponieważ nie potrafiła przyciągnąć państwowych grantów, w 1995 roku macierzysty uniwersytet ostatecznie zdegradował ją ze stanowiska. Kiedy dziesięć lat później, wspólnie z Drew Weissmanem, napisała przełomowy artykuł dowodzący skuteczności ich metody, został on odrzucony przez prestiżowe czasopisma. Redakcja „Nature” odesłała tekst w ciągu zaledwie doby, uznając go za „zbyt mało nowatorski”.

Historia Katalin Karikó: technologia odrzucona przez procedury

Tą badaczką była Katalin Karikó. Trzy dekady po jej pierwszym wniosku o grant, uparcie rozwijana technologia mRNA stała się fundamentem szczepionek przeciwko COVID-19, uratowała miliony istnień i przyniosła autorce Nagrodę Nobla. Największa instytucja grantowa na świecie niemal zabiła technologię, która wsparła ludzkość w jej czarnej godzinie. Dlaczego?

Bo nie mieściła się w procedurach. Bo rozsadzała system od środka – nie dostarczała po prostu kolejnego, bezpiecznego artykułu o zamianie odczynnika A na B, w którym ryzyko porażki jest bliskie zeru (chyba że jest to artykuł poglądowy – wtedy ryzyko jest równe zeru).

mRNa technologia

Co naprawdę napędza innowacyjność Zachodu?

Jak to więc możliwe, że Zachód mimo wszystko deklasuje nas w liczbie rejestrowanych wynalazków i wdrażanych technologii? Zawsze myślałem, że to tylko kwestia pieniędzy; po prostu Zachód to duży rynek z dużym pokryciem, a Wschód to duży rynek z dużą potrzebą bez pokrycia.

Ale okazuje się, że odpowiedź jest zgoła inna. Tam, gdzie zawodzi sztywny system grantowy, wkracza zwinny rynek. Nie bogatszy, ale broniący się taneczną akrobacją z trzema saltami w powietrzu, na jednej nodze. Najlepsze innowacje nie powstają dziś ani dzięki mniej pochłoniętym biurokracją urzędnikom, ani dzięki bogatym fundacjom rodzinnym z tradycjami. 

Innowacja blisko rynku: przykład brytyjskiego biura inżynieryjnego

Spójrzmy na typowy przykład z zachodniego podwórka – nie na giganta z Doliny Krzemowej, ale na średniej wielkości biuro inżynieryjne z Wielkiej Brytanii, zajmujące się innowacyjnymi systemami bezpieczeństwa pożarowego. Kiedy inżynierowie tej firmy wymyślają nowy algorytm symulujący rozprzestrzenianie się dymu, nie piszą trzystustronicowych wniosków o grant. Nie czekają dwóch lat na decyzję akademickiej komisji, która łaskawie oceni, czy ich pomysł „ma sens”.

Oni po prostu zaczynają działać i rozwiązywać problem klienta. Koszty swoich eksperymentów, budowy prototypów czy nawet nieudanych prób odzyskują z rynku dzięki systemowym ulgom na działalność badawczo-rozwojową. Z pomocą specjalistów potrafią wykazać, że ich codzienna, ryzykowna praca to pełnoprawne B+R. Zyskują natychmiastowy zwrot kapitału, który od razu pompują z powrotem w szkolenia zespołu i lepsze oprogramowanie. Technologia służy konkretnym ludziom i rozwiązuje realne problemy, a nie jest jedynie pretekstem do poprawnego rozliczenia państwowej dotacji.

Od grantowej biurokracji do pragmatyzmu

I to jest prawdziwa lekcja, którą powinniśmy odrobić. Sukces Zachodu nie polega na tym, że funkcjonują tam nieomylne komisje grantowe – gdyby tak było, okazałoby się, że najlepsza nauka jest w państwach totalitarnych, bo tam przecież urzędy są z definicji nieomylne. Realna przewaga polega na stworzeniu rynkowego ekosystemu, w którym twórca nie musi prosić państwa o pozwolenie na innowację. Ma do dyspozycji mechanizmy, które nagradzają faktyczne podjęcie ryzyka badawczego.

Jeśli chcemy zbudować w Polsce środowisko sprzyjające przełomom, musimy przestać kopiować akademicką biurokrację, a zacząć kopiować zachodni pragmatyzm. Musimy dać naszym innowatorom swobodę działania, twardą ochronę ich pomysłów i rynkowe narzędzia finansowania. Tylko wtedy dobre chęci zamienią się w patenty, a nasze technologie zaczną wreszcie zarabiać. Na razie bowiem zyski z naszych nieporęcznych systemów i niezwykle poręcznych umysłów inkasują inni.

Ostatecznie nie chodzi o przeciwstawianie grantów i rynku, lecz o stworzenie warunków, w których dobre pomysły mogą szybko przejść drogę od eksperymentu do realnego zastosowania.

Innowacja potrzebuje odwagi, wiedzy, właściwych narzędzi finansowania oraz partnerów, którzy potrafią dostrzec jej potencjał, zanim stanie się oczywisty dla wszystkich. Jeśli szukasz inspiracji, praktycznych informacji o wspieraniu B+R i skutecznym rozwijaniu projektów technologicznych, odwiedź yoridea.com – platformę dla firm i twórców, którzy chcą zamieniać pomysły w konkretne rozwiązania.

Skontaktuj się z nami

Umów się na bezpłatne spotkanie

Przyspiesz rozwój swojej firmy. Umów 30-minutową konsultację z jednym z naszych ekspertów i porozmawiaj o najważniejszych wyzwaniach, przed którymi stoi dziś Twoja organizacja.